Badania i rozwój
Prowadzone w ramach projektów indywidualnych i grupowych badania osób związanych z BPRG mają charakter rozwojowy – odpowiadają na wcześniej zdefiniowane wyzwania i pozwalają na rozpoznanie kolejnych zagadnień wartych namysłu. Rozdział trzynasty opisuje wyjazdy badawcze, kwerendy teatralne/biblioteczne/archiwalne, a także inne formy działań podejmowanych przez BPRG w 2022 roku.
festival dispersed
1
Galeria - Iasi (Rumunia)
festival dispersed
2
Projekty badawcze
W ramach Pracowni Badawczej Between.Pomiędzy prowadzone są obecnie następujące projekty badawcze:
Program Wsparcia Humanistyki Gdańskiej:
- „Teatr – Literatura – Zarządzanie” – kierownik: dr hab. Tomasz Wiśniewski, prof. UG (2022-2024);
- „Przestrzenie teatru – teatr przestrzeni. Mapa trójmiejskich zjawisk teatralnych w latach 1989-2021” – kierownik: dr Katarzyna Kręglewska (2021-2023);
- „Geografia wyobraźni: teatr i literatura irlandzka” – kierownik: dr hab. Tomasz Wiśniewski, prof. UG (2021-2024);
oraz
„Poetyka krajobrazu: praktyka eksperymentalna we współczesnej literaturze szkockiej”, Grant Narodowego Centrum Nauki Miniatura-4, 2020/04/X/HS2/00929, kierownik: dr hab. Monika Szuba, prof. UG (2020-2021);
Program Profesorowie Wizytujący UG, profesor wizytujący UG Paul Allain (University of Kent, UK), kierownik: dr hab. Tomasz Wiśniewski, prof. UG (2022).
festival dispersed
3
Badania i rozwój
Between.Pomiędzy to wypracowana przez trójmiejskich teatrologów i literaturoznawców koncepcja zrównoważonego przenikania badań humanistycznych w świat kultury i sztuki, z uwzględnieniem potrzeb społecznych zdefiniowanych jako:
- podnoszenie kompetencji odbioru literatury/sztuki wysokiej;
- aktywizacja uczestnictwa osób młodych w działaniach kulturotwórczych;
- oraz zwrotne podejmowanie badań zgodnych z zapotrzebowaniem społecznym.
Działania, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i angielskim, uwypuklają potrzebę kultywowania dokonań humanistyki polskiej, w otwarciu na globalną współczesność. Realizacja celów w ramach współpracy z samorządem lokalnym, Narodowym Centrum Kultury, MKiDN a także kilkunastoma krajowymi i zagranicznymi instytucjami kultury, obejmowała: festiwal literatury i teatru, programy edukacyjne (licea i uniwersytety) oraz wydawnicze. W dobie globalnej pandemii koncepcję przeniesiono w rzeczywistość wirtualną, pod auspicjami International Theatre Institute (agendy UNESCO).
Koncepcja wywodzi się z prowadzonych przez Tomasza Wiśniewskiego badań nad twórczością Samuela Becketta. Organizacja konferencji Back to the Beckett Text w 2010 roku przyczyniła się do rozpoznania potencjału współpracy ze światem sztuki i instytucjami kultury w sferze promocji czytelnictwa, działań kulturotwórczych oraz wspierania kompetentnego uczestnictwa młodych odbiorców w kulturze. Do dziś Beckett Research Group in Gdańsk prowadzi cykliczne seminaria łączące twórców i akademików z kraju i ze świata (produkcja filmów, przedstawień, warsztatów). W latach 2011-2016 zakres działań poszerzono, tak by odzwierciedlały badania prowadzone przez szerszą grupę literaturoznawców oraz teatrologów związanych z UG (David Malcolm, Monika Szuba, Jean Ward, Olga Kubińska i inni). Zapoczątkowano program edukacyjny, kierowany do szkół ponadpodstawowych i uniwersytetów.
Prowadzone w cyklu rocznym działania każdorazowo odzwierciedlają podejmowane w danym czasie badania akademickie, wyczulone na potrzeby sygnalizowane przez otoczenie zewnętrzne. Powołano serię wydawniczą Between.Pomiędzy (12 tomów wydanych przez Wydawnictwo UG), utrzymywano stałą współpracę z kwartalnikami „Tekstualia” (numery tematyczne: Bilingwizm, Beckett w Polsce) oraz „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” (bloki tematyczne na temat Teatru Wierszalin, Wydawnictwa Czarne oraz OPT Gardzienice). Od 2019 roku, na zaproszenie Instytutu Sztuki PAN, twórcy festiwalu uczestniczą w Zakopiańskich Spotkaniach Antropologicznych. Na forum międzynarodowym badania wspierane przez program Between.Research opublikowane zostały w wydawnictwach: Routledge, Wiley-Blackwell, Palgrave Macmillan i Edinburgh UP. Utrzymywana jest stała współpraca z: Florida State University, Uniwersytetem Stanu Goiania, Trinity College Dublin, Uniwersytetem w Sybinie.
Koncepcja Between.Pomiędzy wywodzi się z badań literaturoznawczych prowadzonych w ramach Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego w zakresie twórczości Samuela Becketta, poezji brytyjskiej i irlandzkiej, współczesnego dramatu i teatru.
Działalność prowadzona jest w ramach umów bilateralnych i trójstronnych (UG, Fundacja Between.Pomiędzy) z: Urzędem Miasta Sopotu, Goyki3 Art Inkubator, Miejskim Teatrem Miniatura, Uniwersytetem Stanowym Goiás (Brazylia) i innymi. Stała współpraca z Ambasadą Irlandii w Polsce oraz Trinity College w Dublinie. UG pełni rolę lidera koncepcji: festiwal organizowany jest przez wykładowców, absolwentów i studentów Wydziału Filologicznego, a jego efekty w znaczący sposób przyczyniają się do prowadzonych na UG badań (seria wydawnicza Between.Pomiędzy, współpraca z kwartalnikami „Konteksty” i „Tekstualia”), a jednocześnie współgrają z dydaktyką akademicką (zarządzanie instytucjami artystycznymi, filologia angielska, wiedza o teatrze i inne).
Prowadzona na poziomie lokalnym, krajowym i międzynarodowym, koncepcja Between.Pomiędzy wychodzi naprzeciw potrzebie łączenia humanistyki akademickiej ze środowiskiem edukacyjnym oraz światem sztuki. Koncepcja realizowana jest w trybie ciągłym poprzez programy badawcze, edukacyjne i wydawnicze, a jej kulminacją jest organizowany w Trójmieście Festiwal Literatury i Teatru Between.Pomiędzy. Działania wspierane są przez instytucje państwowe (MKiDN, NCK), jednostki samorządowe (UM Sopotu, Urząd Marszałkowski Woj. Pomorskiego) oraz Ambasadę Irlandii, a prowadzone są we współpracy z kilkunastoma krajowymi i instytucjami. W latach 2017-2021 były to: Teatr Pieśń Kozła, Teatr ZAR, Instytut Grotowskiego, Teatr Powszechny w Warszawie, Teatr Wybrzeże, Teatr Miniatura, Teatr BOTO, Gdański Teatr Szekspirowski, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Wydawnictwo Czarne i inne. W 2021 roku do grona organizatorów głównych dołączył SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny, co potwierdza rozwojowy charakter koncepcji.
Ideę działań odzwierciedla nazwa „Between.Pomiędzy”, która określa charakter projektowanej przez twórców obecności – pomiędzy: fachowcami i amatorami, naukowcami i artystami, osobami doświadczonymi i młodymi; poszczególnymi rodzajami sztuki, literaturą i teatrem, tekstem i sceną; tradycją i „awangardą”; odmiennymi poetykami i dyskursami; nauką i sztuką; językiem polskim i angielskim, czy wreszcie Gdańskiem, Gdynią i Sopotem, kurortem i przestrzenią tworzenia kultury.
Festiwal Between.Pomiędzy to przede wszystkim: spotkania autorskie z krajowymi i zagranicznymi literatami i twórcami teatralnymi; pokazy spektakli teatralnych oraz prezentacje słuchowisk radiowych; warsztaty dyskusyjne, tłumaczeniowe oraz konferencje studenckie i naukowe. Festiwal jest miejscem podejmującym próbę twórczego i akademickiego oglądu tego, czym jest współczesność, a zatem w jego koncepcję wpisana jest twórcza/poznawcza kreatywność. Znaczący wkład w działania zapewniają zgłaszający się co roku do pomocy w organizacji wydarzenia studenci i doktoranci UG. Tematyka festiwalu w latach 2017-2021: Short Forms. Fragmenty (2017), Mapy. Maps (2018), Wyspa.Island (2019), Kosmopolis 2020(2020) oraz 12. Festiwal (2021). Goście pochodzili z: Brazylii, Meksyku, USA, Irlandii, Wlk. Brytanii, Portugalii, Niemiec, Austrii, Rumunii, Bułgarii, Grecji, Kongo i Nowej Zelandii. Odbiorca pozaakademicki zaznajamiany jest z działaniami na antenie Radiowej Trójki (audycje Trójka pod Księżycem, Magazyn Bardzo Kulturalny), Radia Gdańsk oraz w globalnym portalu internetowym TheTheatreTimes.
Globalna pandemia uwypukliła przełomowe znaczenie koncepcji Between.Pomiędzy. Wypracowane wcześniej rozwiązania umożliwiły natychmiastowe przeniesienie działań w rzeczywistość wirtualną. Przeprowadzony w ramach obchodów 50-lecia Uniwersytetu Gdańskiego festiwal Kosmopolis 2020 był jednym z pierwszych tego rodzaju wydarzeń w skali globalnej, o czym zaświadcza patronat International Theatre Institute (agendy UNESCO). Festiwal w trybie natychmiastowym odpowiedział na potrzebę wypracowania wspólnoty twórców, akademików oraz odbiorców w nowej rzeczywistości. W festiwalu uczestniczyli twórcy z Brazylii, Meksyku, USA, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Portugalii, Grecji, Rumunii, Kongo oraz Nowej Zelandii.
Zapaść w sposobach funkcjonowania artystów doprowadziła do powołania akcji #WspieramyLokalnąKulturę, w ramach której nawiązano współpracę z Teatrem 21, zespołem Sutari, galerią „Dom Doktora” z Zakopanego, Teatrem BOTO, księgarnią Książka dla Ciebie, wrocławskim Kolektywem Kejos oraz Sopockim Teatrem Tańca. W rzeczywistość wirtualną przeniesiono program edukacyjny. Realizowany był w ramach programu Kultura w sieci NCK, we współpracy z jednostkami samorządowymi oraz kilkunastoma liceami.
Wypracowane rozwiązania prezentowane były na zaproszenie organizatorów przez Tomasza Wiśniewskiego podczas dyskusji panelowych w ramach Festiwalu w Sybinie (Rumunia) oraz kongresu The International Association of Theatre Critics (Hong-Kong), a także na globalnym portalu TheTheatreTimes. Audycje na temat koncepcji: Radiowa Trójka (Trójka pod Księżycem, Magazyn Bardzo Kulturalny), Radio Gdańsk.
Koncepcja Between.Pomiędzy zakłada u podstaw interdyscyplinarność, interlingwalność i interkulturowość. Założenia te odzwierciedlone są już w samej nazwie przedsięwzięcia, a ugruntowane poprzez przenikanie dominującej perspektywy literaturoznawczej z teatrologią/naukami o sztuce (zob. Between Page and Stage, red. Wiśniewski/Blaszk), a także innymi dziedzinami nauki (zob.: Fizyka kwantowa na Between Rozmowa Edukacja 1 2 (vimeo.com)). Koncepcja realizowana jest w ramach Festiwalu Literatury i Teatru, stanowiącego swoisty inkubator działań na polu literatury i sztuki oraz miejsce przenikania się świata akademickiego z artystycznym. Również programy edukacyjne uwypuklają relacje pomiędzy różnymi dziedzinami nauki (zob. realizowany z platformą DigitalTheatre+ program Between.Edukacja: A Disappearing Number by Complicite, w którym literaturoznawstwo splatane jest z teatrologią i matematyką). Wypracowana na UG interdyscyplinarna koncepcja znalazła szczególne zastosowanie podczas pandemii, gdy zasoby archiwalne przeniesione zostały w świat wirtualny. Podkreślić należy rozpoznawalność rozwiązania na polu międzynarodowym: koncepcja przedstawiana była podczas seminariów organizowanych przez: International Theatre Institute (UNESCO), International Association of Theatre Critics (Hong Kong), Festiwal w Sybinie (Rumunia), International Association for the Study of Irish Literatures (IASIL), festiwal filmowy w Tallahassee (USA), Uniwersytet Karola w Pradze, Beckett Summer School (Dublin).
festival dispersed
4
Wydarzenia badawczo-rozwojowe w 2022 roku
Unfolding Europe
Dr hab. Mirosława Modrzewska, prof. UG, przedstawiła w trybie zdalnym 8 czerwca 2022 roku profil działań naukowo-dydaktycznych Zakładu Badań nad Sztukami Scenicznymi w IAiA UG w ramach projektu międzynarodowego „Unfolding Europe”: Colloquium „Teatro y performatividad” w Paderborn. Prezentacja zdalna przygotowana i przedstawiona wspólnie z dr Sylwią Dobkowską.
Program: https://blogs.uni-paderborn.de/teatro-y-performatividad/
ShakEspeAre-EU
Udział w intensywnym kursie Szekspirowskim ShakEspeAre-EU dla studentów uczelni partnerskich SEA-EU (maj 2022, organizator: ACK, we współpracy z Wydziałem Filologicznym, Centrum Języków Obcych i Gdańskim Teatrem Szekspirowskim):
- dr hab. Mirosława Modrzewska, prof. UG, wykład: “Shakespeare and the Echoes of His Epoch”;
- dr Agnieszka Żukowska, wykład: “Shakespeare in the World of Contemporary Images”;
- dr Sylwia Dobkowska, warsztat: “DIY Shakespeare”.
SEA-EU: Kopia Ulotki kursów (sea-eu.org)
UG: https://ug.edu.pl/news/pl/3471/shakespeare-eu-w-siedmiu-jezykach
festival dispersed
5
Drive Your Plough Over the Bones of the Dead
W dniach 1-5 grudnia 2022 roku Tomasz Wiśniewski odbył kwerendę teatralno-biblioteczną w Royal Plymouth Theatre oraz British Library w Londynie w związku z premierą przedstawienia Drive Your Plough Over the Bones of the Dead, czyli adaptacją powieści Olgi Tokarczuk zrealizowaną przez teatr Complicité.
Efekt kwerendy przedstawiony został podczas 12. Zakopiańskich Spotkań Antropologicznych. Więcej informacji w Rozdziale 5.
festival dispersed
6
When Science Meets Art
IXth SWS Conference on Social Sciences 2022 „When Science Meets Art” – Wiedeń, Austria, 6-9 grudnia 2022 r.
Martin Blaszk z Pracowni Badawczej Between.Pomiędzy zdobył nagrodę za jeden z najlepszych referatów wygłoszonych na IXth SWS Conference on Social Sciences 2022 „When Science Meets Art”, międzynarodowej interdyscyplinarnej konferencji odbywającej się w Pałacu Schönbrunn w Wiedniu – 6-9 grudnia 2022. Referat zatytułowany „The Possibility of Maintaining the Integrity of a Face-To-Face Performative based Course When Transferred to Online Distance Learning” przedstawił wyniki badań nad nauczaniem online na uniwersytecie w czasie pandemii COVID-19. Podczas konferencji dr Blaszk zaprezentował performance artystyczny oraz warsztaty dotyczące performatywu w edukacji.
Performans „12 dla Schönbrunna. Prosty rytuał upamiętniający i celebrujący”
6 grudnia 2022 roku, w rytuale, który nawiązywał do pandemii COVID-19, samotny wykonawca wirował i chodził po obwodzie Pałacu Schönbrunn, a w 12 punktach zatrzymywał się, aby oddać salut, aby upamiętniać i uczcić odwagę i hart ducha ludzi w obliczu wydarzenia, które zmieniło świat. Był to również rytuał oczyszczania Pałacu przed rozpoczęciem Sesji Naukowej SWS Vienna ART „Kiedy nauka spotyka się ze sztuką”. Wędrując po Pałacu performer nosił maseczkę ochronną i rękawiczki. Na wysokości pasa trzymał również dwumetrowy kij. Przy każdym salutowaniu kij był podnoszony na 12 sekund, a następnie ponownie opuszczany, zanim wykonawca ruszył dalej.
Warsztat: „Bądź fizyczny, devise i prezentuj: praktyczne zaangażowanie w performatywne doświadczenie edukacyjne”
Podczas warsztatu zorganizowanego 7 grudnia 2022 roku, uczestnicy zapoznali się z głównymi cechami edukacji performatywnej. Następnie mieli okazję wykonać szereg ćwiczeń z teatru fizycznego, po których odbyły się ćwiczenia polegające na devising i prezentacji krótkiego przedstawienia. Przedstawiono również przykłady wcześniejszych prac dr Blaszka dotyczących performansu i badań nad edukacją performatywną.
festival dispersed
7
Pol(s)ka w Japonii
Pol(s)ka w Japonii – działania artystyczne Katarzyny Pastuszak i Amareya Theatre & Guests w Japonii (listopad-grudzień 2022)
Na przełomie listopada i grudnia 2022 roku Katarzyna Pastuszak i artystki Amareya Theatre & Guests (Natalia Chylińska, Aleksandra Śliwińska), zrealizowały serię projektów artystycznych w Sapporo, Monbetsu i Jokohamie. Podczas pobytu w Japonii Katarzyna Pastuszak prowadziła też badania z zakresu PaR (practice-as-research).
Pierwszy etap pobytu artystek Amareya w Japonii obejmował pracę nad herstorycznym projektem „Mówi ONNA” realizowanym wraz z artystkami Ajnu i przy współpracy centrum CEMiPoS (pod kierunkiem prof. Hiroshiego Maruyamy).
Projekt „Mówi ONNA” jest kontynuacją współpracy Katarzyny Pastuszai i Amareya Theatre & Guests z artystkami Ajnu zapoczątkowanej w 2017 roku w Sapporo. Efektem tej współpracy był m.in. spektakl „Pogłosy. Pomosty między Polską i Japonią” (reż. K. Pastuszak, 2019) i wystawa multimedialna online „Mówi ONNA” (2021, koncept: N. Chylińska i K. Pastuszak).
Tegoroczna edycja „Mówi ONNA” skupiła się na wzmacnianiu relacji. Każdy dzień procesu prowadzącego do performansu „Mówi ONNA” rozpoczynał się od praktyk somatycznych, które przywracają nas do tu i teraz, pozwalają osadzić się w ciele, doświadczyć prawdziwego spotkania z drugim człowiekiem. Poszerzamy naszą relację ze światem poprzez budowanie świadomości człowieka jako części globalnego ekosystemu. Rozwijamy tę świadomość – paradoksalnie – poprzez praktyki skupiające się na osobistych historiach, mikro-zdarzeniach. Nieustannie przybliżamy i oddalamy perspektywę, z której podejmujemy działania.
Prezentacja performansu „Mówi ONNA” w reżyserii Katarzyny Pastuszak i Natalii Chylińskiej odbyła się 23 listopada 2022 roku w Sapporo Cultural Arts Theatre HITARU 3F Creative Studio. W performensie „Mówi ONNA” udział wzięły artystki ajnuskie – Tsugumi Matsudaira, Kimiko Naraki, Yoshiko Saito, Kyoko Kagaya, Ryoko Tahara, Masako Kawanami i artystki Amareya Theatre & Guests (Natalia Chylińska, Katarzyna Pastuszak, Aleksandra Śliwińska). Performans „Mówi ONNA” oscylował wokół tematu wiedzy dłoni i mądrości roślin. Po pokazie performansu „Mówi ONNA”, zaprezentowany został film artystyczny „Requiem dla Ainu i Kamui” zrealizowany przez Amareya Theatre & Guests, Menoko Mosmos i Tomoakiego Fujino w 2021 roku.
Dodatkowo 15 listopada Katarzyna Pastuszak i zespół Amareya Theatre & Guests odbyli wizytę studyjną w północnej części Hokkaido (Monbetsu, Cape Soya, Wakkanai) mającą na celu pogłębienie wiedzy na temat działań aktywistycznych ludności Ajnu. W miejscowości Monbetsu Katarzyna Pastuszak i zespół Amareya Theatre & Guests wykonał spektakl/rytuał zatytułowany „Linia nadziei” ku czci „Ainu Mosir” (ziemia Ajnów) oraz dla uhonorowania ajnuskiego aktywisty Hatakeyamy Ekasiego i jego wkładu na rzecz praw ludu Ajnu. Performans odbył się między innymi na brzegu rzeki Mobetsu i w miejscu dawnej wioski Ajnów (kotan), która została zniszczona przez japońskie władze Monbetsu, zmuszając jej mieszkańców do relokacji.
Drugi etap pobytu Katarzyny Pastuszak i zespołu Amareya Theatre & Guests obejmował udział w projekcie „Dziady polsko-ajnuskie/Sinurappa_Kennenisat” w reżyserii i pod kierunkiem artystycznym Jadwigi Rodowicz-Czechowskiej. Projekt zainicjowany przez Jadwigę Rodowicz-Czechowską, współorganizowany był przez CEMiPoS, Sapporo Freedom School, Menoko Mosmos, Stowarzyszenie Kulturalne Hokkaido-Polska, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku oraz Amareya Theatre & Guests. Projekt finansowany był przez Instytut Adama Mickiewicza i Program „44 x Mickiewicz”, ale także przez Instytut Polski w Tokio. Finałowe wydarzenie projektu „Dziady polsko-japońskie/Sinurappa_Kennenisat” odbyły się 28 listopada 2022 roku w Kaderu 2-7 i Teatrze Zoo (Ogiya Memorial Studio Theatre ZOO) w Sapporo.
W dniach 4-5 grudnia 2022 roku Katarzyna Pastuszak i Natalia Chylińska zaprezentowały swój autorski spektakl „2nd Floor Anatomies” w ośrodku Nitehi Works w ramach prestiżowego międzynarodowego festiwalu YPAM – Yokohama Performing Arts Meeting 2022. Prezentacja była częścią YPAM Fringe Programme i odbywa się w ramach projektu „Do We Have a Body? Butoh, Borderland, Crack”, którego kuratorką jest Marie Arishiro.
Dodatkowe informacje o finansowaniu:
Działania i wydarzenia performatywne „Mówi ONNA”, pokazy filmu „Requiem dla Ajnu i Kamui” oraz udział Katarzyny Pastuszak i Natalii Chylińskiej w międzynarodowym festiwalu YPAM 2022 ze spektaklem „2nd Floor Anatomies” są częścią projektu „Pol(s)ka w Japonii 2022”, który był współfinansowany przez Instytut Adama Mickiewicza w ramach programu „Kultura Polska na Świecie”. Współproducentem projektu był CEMiPoS (Centre for Environmental and Minority Policy Studies) pod kierunkiem profesora Hiroshiego Maruyamy.
Udział Teatru Amareya & Guests w projekcie „Dziady polsko-ajnuskie/Sinurappa_Kennenisat” był możliwy również dzięki wsparciu firmy Matsugu z siedzibą w Warszawie.
Udział Katarzyny Pastuszak w działaniach w Japonii odbywał się w ramach projektu „Teatr – Literatura – Zarządzanie”, realizowanego przez Pracownię Badawczą Between.Pomiędzy pod kierunkiem dr hab. Tomasza Wiśniewskiego (prof. UG), finansowanego z Programu Wsparcia Humanistyki Gdańskiej.